Wat is resistentie tegen antibiotica?

In december 2015 vond het Belgische Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid een nieuw gen in een bacterie afkomstig uit een staaltje kippenvlees. Dit nieuwe gen mcr-1 is het resultaat van een complexe mutatie. Wat er zo bijzonder aan is: het maakt de bacterie resistent tegen colistine, een antibioticum dat al sinds jaar en dag gebruikt wordt. Het is niet uitgesloten dat dit gen op een dag de overstap maakt naar een microbe die ook de mens treft, waardoor colistine niet langer werkzaam zou zijn tegen bepaalde menselijke ziektes.

Op zich is dat niet erg, want er bestaan voldoende andere antibacteriële geneesmiddelen. Het probleem is wel dat antimicrobiële resistentie meer en meer antibiotica treft. Onder meer om dat fenomeen tegen te gaan, legt Colruyt Group een reeks gezondheidsmaatregelen op aan zijn kwekers/leveranciers.

Criteria voor dierengezondheid bij onze kwekers

Colruyt Group hanteert al jaren strikte criteria voor de Belgische vlees- en eierenproducenten, van wie we verse producten of verwerkte eigenmerkproducten in verkoop hebben.

We hebben een hele reeks goede praktijken opgesteld, zodat de dieren perfect gezond kunnen groeien. Anders gezegd: met zo weinig mogelijk of liefst zonder medicatie. In 2014 hebben we onze criteria voor konijnen verstrengd, in 2015 die voor varkens en in 2016 die voor vleeskippen. Deze initiatieven kaderen in ons ruimere streven naar meer duurzaamheid en dierenwelzijn in de veehouderij.

Hygiëne en bescherming

Met onze ‘goede praktijken’ willen we op twee fronten werken:

  • We streven naar een optimale hygiëne in de kwekerijen, om de kans op infecties en de verspreiding ervan minimaal te houden. Dat betekent bijvoorbeeld dat de stal wordt schoongemaakt voor er nieuwe jonge dieren in ondergebracht worden. We vragen ook dat gereedschap na gebruik gereinigd wordt en dat elke ruimte zijn eigen gereedschap heeft, zodat er geen besmetting wordt doorgegeven via hark, emmer of voederschep.
  • Het is ook de bedoeling dat kweekbedrijven zich beschermen tegen besmetting van buitenaf. Om te vermijden dat een groep besmette jonge dieren ziektes binnenbrengt bijvoorbeeld, is het aangewezen dat de kwekers alleen samenwerken met degelijke fokbedrijven die garanties bieden voor een optimale hygiëne.

Bovenwettelijke richtlijnen voor antibioticagebruik

Als er ondanks de voorzorgsmaatregelen toch ziektes uitbreken, dan moeten de dieren adequaat behandeld worden. De behandeling moet voorgeschreven worden door een veearts die de dieren ter plaatse onderzoekt, en dus niet na een diagnose op afstand.

Als de behandeling antibiotica vereist, vraagt Colruyt Group dat er specifieke richtlijnen gevolgd worden. Zo volstaat het voor ons niet dat de wettelijke wachttijd tussen het einde van de antibioticakuur en het slachten gerespecteerd wordt. Daarbovenop vragen we bijkomende controles om er zeker van te zijn dat er geen significante hoeveelheden antibioticaresidu’s in het vlees achterblijven. Dat geldt ook voor melk.

Geen preventieve behandeling

Volgens dezelfde logica mogen antibiotica alleen toegediend worden aan zieke dieren. En aan dieren die in dezelfde groep leven, om verdere besmetting te voorkomen,” legt Veerle Carlier uit, specialiste in duurzame productontwikkeling bij Colruyt Group. “We verbieden daarentegen het gebruik van antibiotica louter voor preventie van ziekte of om de groei te bevorderen. Dat is trouwens niks nieuws: in 1999 waren we bij de eersten om die maatregel te nemen, lang voordat de Europese Unie vanaf 2006 preventief antibioticagebruik verbood.

De richtlijnen van AMCRA

Sedert kort moeten onze varkens- en kippenkwekers de richtlijnen voor antibioticagebruik volgen van AMCRA  (Antimicrobial Consumption and Resistance in Animals). Dit Belgische kenniscentrum ziet toe op het gebruik van antibiotica in de diergeneeskunde en wil zo de verspreiding van antibioticaresistentie tegengaan. De richtlijnen kunnen als volgt samengevat worden:

  • het juiste geneesmiddel gebruiken (gericht op een bepaalde infectie)
  • op het juiste moment
  • in de juiste dosis
  • in alle transparantie

Voor antibiotica van de jongste generatie die onmisbaar zijn voor de volksgezondheid vraagt AMCRA bijvoorbeeld dat ze alleen in uiterste nood aan dieren toegediend worden. Eerst moet een onderzoek (antibiogram) aantonen dat de ‘klassieke’ antibiotica niet werkzaam zijn tegen een bepaalde microbe.

Een platform voor sensibilisering van de kwekers

Elk antibioticagebruik wordt geregistreerd op een online platform waarvan wij het eerste jaar de kosten dragen”, vervolgt Veerle Carlier. “Om de zes maand krijgt elke kweker een verslag van zijn antibioticagebruik en een vergelijking met het gebruik van zijn collega’s. Daarmee willen we hen in de eerste plaats sensibiliseren, net als met onze regelmatige controles. Uiteindelijk willen we dat er een gezonde wedijver groeit, dat de kwekers uit zichzelf gaan inzetten op een vermindering van het antibioticagebruik. Daartoe kunnen ze bijvoorbeeld hun preventie versterken en hun veearts vragen om medische alternatieven voor antibiotica.

In de varkensketen wordt het antibioticagebruik geregistreerd op de website AB Register van de interprofessionele vzw Belpork die ook het kwaliteitslabel Certus beheert. Belpork bezorgt de kwekers ook rapporten over hun individuele gebruik.

Strijd tegen overconsumptie en antibioticaresistentie

Colruyt Group vraagt alleen zijn kwekers van varkens en vleeskippen om de AMCRA-richtlijnen te volgen. Het is immers vooral bij hen dat het fenomeen antibioticaresistentie opduikt.  De reden daarvoor is dat ze te frequent een beroep doen op antibiotica en die te vaak aan hele groepen toedienen via het drinkwater of het voeder.

Het probleem komt veel minder voor in de rundveehouderij, waar elk dier een hogere waarde heeft. De dieren worden dan ook meer gevaccineerd en bij ziekte meer geval per geval gericht behandeld.

Een kwestie van gezondheid

Onoordeelkundig gebruik van antibiotica in de veehouderij draagt ertoe bij dat microben resistent worden tegen antibiotica, ook microben die bij de mens voorkomen.

Samen met zijn kwekers/leveranciers werkt Colruyt Group daarom aan het verminderen van het gebruik van medicatie en vooral van antibiotica. Zo streven we niet alleen naar meer kwaliteit. We nemen ook onze verantwoordelijkheid voor de volksgezondheid op.

Ontdek meer visies en verhalen